การจำแนกปุ๋ย

วิธีการจำแนกปุ๋ย

 

     

การจำแนกปุ๋ย

การจำแนกปุ๋ยนั้นสามารถจำแนกได้หลายวิธี เช่น การจำแนกตามชนิดของสารประกอบ การจำแนกตามชนิดของธาตุอาหาร การจำแนกตามจำนวนธาตุหลัก และสุดท้าย การจำแนกตามความสมบูรณ์ของธาตุ

 

1. การจำแนกตามชนิดของสารประกอบ

สารประกอบในปุ๋ยนั้นแบ่งออกได้เป็น 3 ประเภท คือ ปุ๋ยเคมี (chemical fertilizer) ปุ๋ยอินทรีย์ (organic fertilizer) และปุ๋ยชีวภาพ (biofertilizer)

 

ปุ๋ยเคมี (chemical fertilizer) คือปุ๋ยอินทรีย์สังเคราะห์ที่ผลิตมาใช้ในการเกษตร แต่เดิมนั้นปุ๋ยที่นิยมใช้กันทั่วไป คือ ปุ๋ยอนินทรีย์ (inorganic fertilizer) ซึ่งปุ๋ยที่เป็นอนินทรียสาร อาจจะเป็นปุ๋ยเชิงเดี่ยว ปุ๋ยเชิงผสมและปุ๋ยเชิงประกอบ ตัวอย่างของปุ๋ยอนินทรีย์ ได้แก่ แอมโมเนียซัลเฟต ซูเปอร์ฟอสเฟตธรรมดา และโพแทสเซียมคลอไรด์ เป็นต้น  ต่อมามีปุ๋ยให้ธาตุไนโตรเจนที่เป็นอินทรีย์สารสังเคราะห์ เช่น ยูเรีย และแคลเซียมไซยานาไมด์ ซึ่งผลิตแบบอุตสาหกรรม ปุ๋ยสองชนิดนี้มีคุณสมบัติด้านการละลายน้ำและความเป็นประโยชน์ต่อพืช จึงรวมปุ๋ยอนินทรีย์กับปุ๋ยอินทรีย์สังเคราะห์เข้าด้วยกัน อีกทั้งปุ๋ยเชิงเดี่ยว ปุ๋ยเชิงผสม ปุ๋ยเชิงประกอบ ปุ๋ยอินทรีย์เคมี เรียกรวมกันว่า “ ปุ๋ยเคมี” ยกเว้น ปูนขาว ดินมาร์ล ปูนปลาสเตอร์ ยิปซัมและโดโลไมต์ หรือสารอื่นๆที่ทางการกำหนดโดยประกาศในราชกิจจานุเบกษา

 

ปุ๋ยอินทรีย์ (organic fertilizer) หมายความถึงปุ๋ยที่เป็นสารอินทรีย์ (organic substance) ปุ๋ยอินทรีย์ที่สำคัญ นั้นมี 3 ชนิด คือ ปุ๋ยหมัก ปุ๋ยคอก และปุ๋ยพืชสด เป็นปุ๋ยที่ทำมาจากอินทรียวัตถุซึ่งเกิดจากการทำให้ชื้น สับ บด หมัก ร่อน หรือวิธีอื่นๆ แต่ไม่ใช่ปุ๋ยเคมีและปุ๋ยชีวภาพ เน้นไปในเรื่องปุ๋ยหมัก ต่อมาได้มีการผสมปุ๋ยเคมีลงไปในปุ๋ยอินทรีย์ เรียกว่า ปุ๋ยอินทรีย์เคมี ต้องมีธาตุหลัก ตั้งแต่ 2 ธาตุขึ้นไป แต้องมีปริมาณธาตุรวมแล้วไม่ต่ำกว่าร้อยละ 12  มีความชิ้นไม่เกินร้อยละ 10 และมีปริมาณอินทรียวัตถุ (organic matter) ไม่ต่ำกว่าร้อยละ 10 ของน้ำหนักสุทธิของปุ๋ยเคมี

 

ปุ๋ยชีวภาพ (biofertilizer)  หมายถึงปุ๋ยที่มีการนำจุลินทรีย์ที่มีชีวิตมาใช้เพื่อเพิ่มปริมาณอาหารในปุ๋ยหรือเพิ่มความเป็นประโยชน์ของธาตุอาหารในดิน ปุ๋ยชีวภาพมีบทบาทในการปรับปรุงดินทางชีวภาพ ทางกายภาพ และทางชีวเคมี

 

2. จำแนกตามชนิดของธาตุอาหาร

การจำแนกชนิดนี้ ใช้จำแนกแต่กับปุ๋ยเคมีเท่านั้น ปุ๋ยเคมีสามารถแบ่งได้ตามชนิดของธาตุอาหาร 3 ประเภท ดังนี้ ปุ๋ยธาตุหลัก ปุ๋ยธาตุรองและปุ๋ยจุลธาตุหรือธาตุอาหารเสริม

–  ปุ๋ยธาตุหลัก เป็นปุ๋ยที่มีธาตุหลักเป็นองค์ประกอบ คือ ปุ๋ยไนโตรเจน ที่มีธาตุหลักเป็นธาตุในโตรเจน เช่น แอมโมเนียซัลเฟต แอมโมเนียคคลอไรด์และยูเรีย ปุ๋ยฟอสฟอรัสหรือปุ๋ยฟอสเฟต คือ ปุ๋ยที่ให้ธาตุฟอสเฟตเป็นสำคัญ เช่น ซูเปอร์ฟอสเฟตและทริปเปิลซูเปอร์ฟอสเฟต ปุ๋ยโพแทสเซียมหรือปุ๋ยโพแทซ หมายถึง ปุ๋ยที่ให้ธาตุโพแทสเซียมเป็นสำคัญ เช่น โพแทสเซียมคลอไรด์และโพแทสเซียมซัลเฟต และปุ๋ยที่มีธาตุหลักมากกว่า 1 ธาตุ คือ ปุ๋ยที่มีองค์ประกอบมากกว่า 1 ธาตุ เช่น ไดแอมโมเนียมซัลเฟต ซึ่งมีไนโตรเจนกับฟอสฟอรัส และโมโนโพแทสเซียมฟอสเฟต มีฟอสฟอรัสและโพแทสเซียม ทั้งหมดนี้จัดอยู่ในประเภทปุ๋ยเชิงประกอบอีกด้วย

–  ปุ๋ยธาตุรอง หมายถึง ปุ๋ยที่มีธาตุรอง 1 ธาตุหรือมากกว่านั้น เช่น แคลเซียมซัลเฟต มีแคลเซียมและกำมะถัน แมกนีเซียมซัลเฟต มีแมกนีเซียมและกำมะถัน

–  ปุ๋ยจุลธาตุหรือปุ๋ยธาตุอาหารเสริม หมายถึง ปุ๋ยที่มีจุลธาตุเป็นองค์ประกอบ ซึ่งแบ่งออกเป็น ปุ๋ยจุลธาตุอนินทรีย์ เป็นสารประกอบที่ให้จุลธาตุ เช่น กรดบอริก เฟอรัสซัลเฟตและสังกะสีซัลเฟต ปุ๋ยคีเลต เป็นสารคีเลตที่มีจุลธาตุพวกโลหะเป็นองค์ประกอบ เช่น เหล็กอีดีทีเอ (EDTA : ethylenediaminetetraacetic acid)

 

3. การจำแนกจากจำนวนธาตุหลัก

ปุ๋ยจำแนกตามธาตุหลักได้เป็น 3 ประเภท คือ ปุ๋ยเชิงเดี่ยว ปุ๋ยเชิงผสมและปุ๋ยเชิงประกอบ ดังนี้

–  ปุ๋ยเชิงเดี่ยว (single fertilizer หรือ straight fertilizer) หมายถึงปุ๋ยเคมีที่มีธาตุอาหารธาตุหลักธาตุเดียว ได้แค่ ปุ๋ยไนโตรเจน ปุ๋ยฟอสเฟต และปุ๋ยโพแทซ

–  ปุ๋ยเชิงผสม (mixed fertilizer) หมายถึง ปุ๋ยเคมีที่ได้รับการผสมปุ๋ยเคมีหลายๆชนิดเข้าด้วยกัน เพื่อให้ได้ธาตุอาหารตามที่ต้องการ สำหรับปุ๋ยเคมีที่นำมาใช้ผสมนั้นเรียกว่า แม่ปุ๋ย (fertilizer material หรือ fertilizer carrier)

– ปุ๋ยเชิงประกอบ (compound fertilizer) หมายถึงปุ๋ยเคมีที่ทำขึ้นด้วยกรรมวิธีทางเคมี และมีธาตุอาหารหลักอย่างน้อย 2 ธาตุขึ้นไปเช่น ไดแอมโมเนียมฟอสเฟต มีไนโตรเจนกับฟอสฟอรัส และโมโนโพแทสเซียมฟอสเฟต มีฟอสฟอรัสกับโพแทสเซียม เป็นต้น

 

4.    การจำแนกตามความสมบูรณ์ของธาตุหลัก

ถ้าเราจะจำแนกปุ๋ยจากธาตุหลัก สามารถจำแนกออกได้เป็น 2 ประเภท คือ

– ปุ๋ยธาตุอาหารไม่สมบูรณ์ (Incomplete fertilizer) หมายถึงปุ๋ยเชิงผสมหรือปุ๋ยเชิงประกอบใดๆที่มีธาตุหลักไม่ครบทั้ง 3 ธาตุ เช่น มีเฉพาะไนโตรเจนกับฟอสฟอรัส หรือไนโตรเจนกับโพแทสเซียม หรือฟอสฟอรัสกับโพแทสเซียม ส่วนปุ๋ยที่มีธาตุอาหารเพียง 1 ธาตุ มีชื่อเฉพาะว่าปุ๋ยเชิงเดี่ยวอยู่แล้ว

– ปุ๋ยธาตุอาหารสมบูรณ์ (complete fertilizer) หมายถึงปุ๋ยที่มีธาตุหลักครบทั้ง 3 ธาตุ

 

5.    จำแนกตามผลรวมของปริมาณธาตุอาหารรับรอง

ปุ๋ยที่จำแนกตามแนวทางนี้ แบ่งออกได้เป็น 4 ประเภท คือ ปุ๋ยสูตรต่ำ กลาง สูงและเข้มข้น

– ปุ๋ยสูตรต่ำ (low analysis fertilizer) ได้แก่ ปุ๋ยที่มีร้อยละของไนโตรเจนทั้งหมด ฟอสเฟตที่เป็นประโยชน์ และโพแทซที่ละลายน้ำ แต่ละอย่าง หรือรวมกันแล้วไม่ต่ำกว่าร้อยละ 15

– ปุ๋ยสูตรกลาง (medium analysis fertilizer) ได้แก่ ปุ๋ยที่มีร้อยละของไนโตรเจนทั้งหมด ฟอสเฟตที่เป็นประโยชน์ และโพแทซที่ละลายน้ำ แต่ละอย่าง หรือรวมกันแล้วไม่ต่ำกว่าร้อยละ 15-25

– ปุ๋ยสูตรสูง  (high analysis fertilizer) ได้แก่ ปุ๋ยที่มีร้อยละของไนโตรเจนทั้งหมด ฟอสเฟตที่เป็นประโยชน์ และโพแทซที่ละลายน้ำ แต่ละอย่าง หรือรวมกันแล้วไม่ต่ำกว่าร้อยละ 26-30

– ปุ๋ยสูตรเข้มข้น (concentrated fertilizer) ได้แก่ ปุ๋ยที่มีร้อยละของไนโตรเจนทั้งหมด ฟอสเฟตที่เป็นประโยชน์ และโพแทซที่ละลายน้ำ แต่ละอย่าง หรือรวมกันแล้วเกินกว่าร้อยละ 30

 

การจำแนกปุ๋ย