การใช้ปุ๋ยนาข้าว

สาระน่ารู้เกี่ยวกับปุ๋ยนาข้าว

 

การผลิตข้าวและพืชอื่นๆในปัจจุบันต้องใช้วิธีการที่มีประสิทธิภาพและนำไปสู่ความยั่งยืนของระบบการผลิต ตลอดจนรักษาสภาพแวดล้อมให้ดีด้วย ในบรรดาปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการผลิตข้าว ปุ๋ยสำหรับใช้ในนาข้าวจัดว่ามีความสำคัญมากหากใช้อย่างถูกต้องในขณะที่ปัจจัยอื่นมีสภาพเหมาะสมก็จะให้ผลผลิตสูง เพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ดังกล่าว จำเป็นต้องจัดการในเรื่องต่อไปนี้ร่วมกัน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ธาตุอาหารจากปุ๋ยนาข้าวให้ถูกต้อง รวมทั้งการจัดการฟางหลังเก็บเกี่ยว

การจำแนกชนิดของข้าว

ข้าวในประเทศไทยจำแนกตามลักษณะและวิธีการปลูกได้หลายแบบ ดังนี้

1. จำแนกตามองค์ประกบทางเคมีของคาร์โบไฮเดรตในเอนโดสเปอร์ม เป็นข้าวเจ้า (non-glutinous rice) และข้าวเหนียว (glutinous rice)
2. จำแนกตามสภาพพื้นที่ปลูก เป็นข้าวไร่ (upload rice) ข้าวนาสวน (lowland rice) และข้าวขึ้นน้ำและข้าวนาเมือง (floating rice)
3. จำแนกตามอายุเก็บเกี่ยว เป็นพันธุ์เบา (early variety) อายุ 90-100 วัน พันธุ์กลาง (late variety) อายุ 100-120 วันและพันธุ์หนัก (late variety) อายุ 120 วันขึ้นไป
4. จำแนกตามฤดูกาลปลูก เป็นข้าวนาปีหรือข้าวนาน้ำฝน (rain fed rice) และข้าวนาปรัง (medium variety)
5. จำแนกตามลักษณะการตอบสนองต่อแสงได้เป็น 2 พวก คือ

– พันธุ์ข้าวไม่ไวต่อช่วงแสง เป็นพันธุ์ข้าวที่สามารถออกดอกได้โดยไม่ต้องอาศัยช่วงแสงเป็นตัวกำหนด จึงปลูกได้ทุกช่วงเวลาของปี ข้าวที่ปลุกในประเทศไทยมีอายุการเก็บเกี่ยว 100 ถึง 140 วัน เฉลี่ย 120-130 วัน ได้แก่ กข1, กข 7, กข 11, สุพรรณบุรี 60 และปทุมธานี 1

– พันธุ์ข้าวไวต่อช่วงแสง เป็นพืชวันสั้น ( short day plant) มีการกำเนิดช่อดอกเมื่อช่วงกลางวันน้อยกว่า 12 ชั่วโมง ได้แก่ พันธุ์เก้ารวง 88, ขาวดอกมะลิ 105, และพิษณุโลก 3 แบ่งพันธุ์ข้าว ประเภทนี้ได้เป็น 3 กลุ่ม คือ ข้าวพันธุ์เบา ออกดอกกลางเดือนกันยายนถึงตุลาคม พันธุ์กลางออกดอกเดือนตุลาคมถึงพฤศจิกายนและพันธุ์หนักออกดอกเดือนธันวาคมถึงมกราคม

 

การเจริญเติบโตของข้าว

การเจริญเติบโตของข้าวแบ่งเป็น 2 ระยะ คือ

1. ระยะการเติบโตไม่อาศัยเพศ (vegetative growth stage) เป็นระยะที่พืชมีการเจริญเติบโตโดยเพิ่มขนาดและความสูงของลำดับ ขนาดและจำนวนของหน่อ (tiller) และใบ สำหรับระยะการเติบโตไม่อาศัยเพศของข้าวนั้น ต้นข้าวจะเพิ่มความสูง จำนวนหน่อ จำนวนและขนาดของใบ เป็นระยะที่เริ่มจากเมล็ดงอกจนถึงก่อนพัฒนาตากำเนิดช่อ ( initiation of panicle primodia, IPP หรือ IP ซึ่งย่อมาจาก initiation of panicle ) ในระยะนี้อาจจะมีการแตกกอ (tillering) และเพิ่มความสูงของต้นจนได้จำนวนหน่อสูงสุด
2. ระยะเจริญพันธุ์ (reproductive stage) เริ่มจากมีตากำเนิดช่อดอกที่ข้อบนสุด จนถึงเวลาที่เมล็ดสุกแก่พร้อมที่จะเก็บเกี่ยว

ดินนา

ถึงแม้ว่าข้าวจะปลูกได้ในดินไร่ซึ่งเรียกว่าข้าวไร่ก็ตาม แม้ข้าวในประเทศไทยส่วนใหญ่ปลูกในดินที่ราบต่ำซึ่งมีสภาพน้ำขัง สำหรับดินประเภทนี้ไม่ได้มีน้ำขังตลอดเวลา แต่มีลักษณะเป็นวงจร กล่าวคือ ดินมีน้ำขังเฉพาะในช่วงเตรียมดินและปลูกข้าว แต่เมื่อใกล้จะถึงเวลาเก็บเกี่ยวจะไขน้ำออกเพื่อให้ดินแห้ง หลังจากนั้นอาจใช้พื้นที่เป็น 2 แบบ คือ

1.ปลูกผักและพืชไร่บางชนิดเป็นพืชหมุนเวียนก่อนจะปลูกข้าวอีกครั้งหนึ่ง

2.พักดินไว้เพียงระยะสั้น ต่อจากนั้นก็เริ่มขังน้ำเพื่อเตรียมดินสำหรับปลูกข้าวครั้งใหม่

เมื่อดินมีน้ำขัง น้ำที่ท่วมเหนือผิวดินจะขัดขวางการแพร่ของออกซิเจนลงไปในดิน ประกอบกับจุลินทรีย์ได้ใช้ออกวิเจนที่เหลืออยู่ในเวลาอันสั้น ในที่สุดดินก็จะขาดออกซิเจนและมีสภาพรีดักชัน จึงมีเฉพาะกิจกรรมของจุลินทรีย์ดินพวกที่ไม่ใช้ออกซิเจนกับพวกที่ทั้งใช้และไม่ใช้ออกซิเจนเท่านั้น ในสภาพดังกล่าวมีการเปลี่ยนแปลงของธาตุอาหารดังนี้

1.มินเนอราลไลเซชันของไนโตรเจนในอินทรียสารจะสิ้นสูดเมื่อได้แอมโมเนียมไอออน

2.ไนเทรตที่เหลือในดินจะผ่านกระบวนการดีไนตริฟิเคชันได้แก๊สไนตรัสออกไซด์, ไนตริกออกไซด์และไนโตรเจน  แล้วระเหยออกไป

3. ซัลเฟตถูกรีดิวซ์กลายเป็นซัลไฟด์

4. Mn4+ และ Fe3+ จะถูกรีดิวซ์กลายเป็น Mn2+ และ Fe2+ ตามลำดับ ดังนั้นฟอสฟอรัสซึ่งเคยถูกตรึงอยู่ในรูปของสารประกอบเฟอริกฟอสเฟตและแมงกานิกฟอสเฟต จะกลายเป็นเฟอรัสฟอสเฟตและแมงกานัสฟอสเฟตซึ่งละลายง่ายกว่าเดิม ความเป็นประโยชน์ของเหล็ก แมงกานีสและฟอสฟอรัสในดินนาน้ำขังจึงสูงขึ้น

ดินในประเทศไทยจำเป็น 62 กลุ่มชุดดิน โดยแบ่งเป็นกลุ่มชุดดินที่พบในที่ดอน 34 กลุ่มและในที่ราบต่ำ 28 กลุ่ม พื้นที่ปลูกข้าวส่วนมากของไทยจึงกระจายอยู่ในกลุ่มชุดดิน 28 กลุ่มนี้

ตัวอย่างชุดดินในบางกลุ่มชุดดิน

กลุ่มชุดดินที่ 1 : โคกกระเทียม ช่องแค ท่าเรือ บางเลน บ้านโภชน์ บ้านหมี่ บุรีรัมย์

กลุ่มชุดดินที่ 2 : ชุมแสง บางเขน บางน้ำเปรี้ยว บางปะอิน มหาโพธิ์ ศรีสงคราม อยุธยา

กลุ่มชุดดินที่ 3 : ฉะเชิงเทรา บางกอก บางแพ พิมาย สมุทรปราการ สิงห์บุรี

กลุ่มชุดดินที่ 4 : ชัยนาท ท่าพล บางมูลนาค ราชบุรี สระบุรี

กลุ่มชุดดินที่ 5 : พาน ละงู หางดง

กลุ่มชุดดินที่ 6 : แกลง คลองขุด เชียงราย ท่าศาลา นครพนม ปากท่อ พัทลุง มโนรมย์

กลุ่มชุดดินที่ 7 : เดิมบาง ท่าตูม นครปฐม ผักกาด พิจิตร อุตรดิตถ์

กลุ่มชุดดินที่ 8 : ดำเนินสะดวก ธนบุรี สมุทรสงคราม

กลุ่มชุดดินที่ 10 : เชียรใหญ่ รังสิตประเภทกรดจัด องครักษ์

กลุ่มชุดดินที่ 11 : ดอนเมือง ธัญบุรี รังสิต เสนา

กลุ่มชุดดินที่ 12 : ท่าจีน

กลุ่มชุดดินที่ 14 : ต้นไทร ระแงะ

กลุ่มชุดดินที่ 15 : เฉลียงลับ น่าน แม่ทะ แม่สาย ลับแล หล่มสัก

กลุ่มชุดดินที่ 16 : เกาะใหญ่ พานทอง ลำปาง ศรีเทพ หินกอง

 

และในส่วนถัดไปเราจะมาพูดถึงปุ๋ยนาข้าวในตอนเกี่ยวกับธาตุอาหารหลักในนาข้าวกันค่ะ

 

สาระน่ารู้เกี่ยวกับปุ๋ยนาข้าว