ปุ๋ยพืชสด : ผลด้านอื่นๆ

สาระน่ารู้เรื่องปุ๋ยพืชสด

ผลของปุ๋ยพืชสดในด้านอื่นๆ

 

นอกจากปุ๋ยพืชสดจะช่วยให้สมบัติทางเคมีของดินดีขึ้นและเพิ่มธาตุอาหารต่างๆแล้ว ยังช่วยควบคุมโรคพืชบางชนิด ปรับปรุงสมบัติทางฟิสิกส์ของดิน โดยการสร้างเม็ดดินและส่งเสริมการเจริญเติบโตของรากพืชหลักด้วย

– การควบคุมโรคพืชบางชนิด ในดินไม่มีการรบกวนจากกิจกรรมของมนุษย์ เช่น ดินป่าและดินทุ่งหญ้า มักมีอินทรียวัตถุและสิ่งมีชีวิตนานาชนิดอยู่ร่วมกันอย่างมีดุลยภาพ ไม่มีสิ่งมีชีวิตใดไม่ว่าพืช สัตว์หรือจุลินทรีย์ ครอบครองพื้นที่เพียงชนิดเดียว แต่จะมีความหลากหลายของพันธุ์พืช สัตว์และจุลินทรีย์โดยมีกลไกทางธรรมชาติควบคุมสมดุลนี้ไว้

 

ในระบบการเกษตรที่ปลูกพืชเพียงอย่างเดียวต่อเนื่องกันนานๆและดินมีอินทรียวัตถุต่ำจะมีการระบาดของโรคบางชนิดง่ายและรุนแรงกว่าเมื่อเทียบกับดินที่มีอินทรียวัตถุสูง คือ พืชมีโอกาสได้รับธาตุอาหารครบถ้วนจึงมีความสมบูรณ์และแข็งแรง ความต้านทานต่อโรคจึงสูงกว่าและสมดุลของจุลินทรีย์อยู่ในสภาพที่ไม่เอื้อต่อการเจริญเติบโตจนเกินขอบเขตของเชื้อสาเหตุโรคพืชบางชนิด การใช้ปุ๋ยคอกและปุ๋ยหมักจะช่วยลดการระบาดของโรคเน่าในฝ้าย ปุ๋ยคอกจากมูลสุกรมีผลยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อ Fusarium oxysporum ในแตงกวา ปุ๋ยหมักและปุ๋ยพืชสดยังช่วยให้แตงกวาทนต่อโรครากเน่าอันเกิดจากเชื้อ Pythium spp. อีกด้วย

 

ผลของปุ๋ยอินทรีย์ในแง่ดังกล่าวจะเกิดขึ้นต่อเมื่อใช้ปุ๋ยอินทรีย์จนดินมีระดับอินทรียวัตถุสูงพอเหมาะและในพรวนดินให้โปร่งจนเกินไป ในสภาพดังกล่าว จุลินทรีย์ซึ่งเป็นคู่แข่งของเชื้อโรคนั้นมีการเจริญดีเมื่ออินทรียวัตถุเป็นแหล่งอาหารและแหล่งพลังงานอย่างเพียงพอ ก็สังเคราะห์สารยับยั้งบางอย่างออกมาอย่างเข้มข้นและมีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญของเชื้อสาเหตุของการเกิดโรคเน่าในฝ้าย เชื้อดังกล่าวจึงไม่มากพอที่จะสามารถทำลายต้นฝ้ายได้อย่ารุนแรง นอกจากนี้ยังมีจุลินทรีย์ที่เป็นปฏิปักษ์ต่อกันอีกหลายคู่ ที่ควบคุมซึ่งกันและกันให้อยู่ในภาวะที่สมดุลได้เมื่อดินมีปริมาณอินทรียวัตถุที่เพียงพอ แต่การใช้ปุ๋ยอินทรีย์ไม่ใช่การปราบโรคระบาด แต่เป็นเพียงวิธีการปรับระบบนิเวศน์ของดินให้เป็นธรรมชาติ เพื่อส่งเสริมให้จุลินทรีย์ดินนานานชนิดอยู่ร่วมกันอย่างสมดุล

 

จึงสรุปได้ว่าปุ๋ยอินทรีย์ เช่น ปุ๋ยคอก ปุ๋ยหมักและปุ๋ยพืชสด ทำหน้าที่บำรุงดิน 2 ด้าน คือ ให้ธาตุอาหารหลายธาตุแม้ว่าปริมาณของแต่ละธาตุที่จะให้ค่อนข้างต่ำและเป็นวัสดุบำรุงดินด้านฟิสิกส์ เคมี และชีวภาพ ทำให้ดินมีสภาพที่เหมาะแก่การเจริญเติบโตของราก ซึ่งจะชอนไชออกไปได้ไกลและลึกกว่าเดิม เมื่อปริมาตรของดินอันเป็นเขตรากกว้างขึ้น ก็จะเป็นแหล่งของธาตุอาหารและน้ำที่ใหญ่กว่าเดิม ประกอบกับพืชมีความหนาแน่นของราก ตลอดจนปริมาณของผิวรากมากขึ้นจึงมีประสิทธิภาพสูงในการดูดซึมธาตุอาหารและน้ำ เกษตรกรจะสังเกตได้ว่าหากดินมีอินทรียวัตถุมาก จะเห็นรากใหม่ๆขนาดเล็กตามผิวดินมากมายเป็นรากที่สมบูรณ์และมีความพร้อมในการดูดซึมธาตุอาหารและน้ำ เมื่อระบบรากของพืชดีขึ้นก็จะสามารถดูดซึมธาตุอาหารและน้ำได้มากกว่าเดิม อย่างไรก็ตาม อินทรียวัตถุไม่เพียงแต่จะช่วยให้สภาพดินเหมาะแก่การเจริญเติบโตของรากเท่านั้น ยังเพิ่มความเป็นประโยชน์ของธาตุอาหารต่างๆในดิน เช่น ปลดปล่อยธาตุอาหารต่างๆซึ่งเป็นองค์ประกอบในปุ๋ยอินทรีย์ออกมาเมื่อถูกจุลินทรีย์ย่อยสลาย อินทรียสารซึ่งได้จากกระบวนการสลายดังกล่าวช่วยให้สมบัติทางเคมีบางประการของดินดีขึ้น ซึ่งส่งเสริมความเป็นประโยชน์ของธาตุอาหารต่างๆ การมีอินทรียวัตถุในดินเพียงพอช่วยส่งเสริมกิจกรรมของจุลินทรีย์อันเอื้อให้จุลธาตุ เช่น เหล็ก แมงกานีสและทองแดงแปรสภาพมาเป็นคีเลตซึ่งพืชใช้ได้ง่ายขึ้น สำหรับประโยชน์ในข้อสุดท้าย คือ เมื่อดินมีอินทรีย์เหล่านี้ควบคุมกันเองได้ ก็ไม่ต้องปล่อยให้เชื้อสาเหตุของโรคพืชบางอย่างในดินมีมากและทำลายพืชจนเกินของเขต ประกอบกับพืชในสภาพดังกล่าวได้รับธาตุอาหารต่างๆครบถ้วน ย่อมแข็งแรงและมีความต้านทานต่อโรคได้มากกว่าเดิม

 

– ช่วยสร้างเม็ดดิน (aggregation) ปุ๋ยพืชสดที่ไถกลบลงไปในดิน เป็นอินทรียสารที่สลายตัวได้ง่าย (active organic matter) ซึ่งเมื่อสลายตัวจะได้พอลิแซคคาไรด์ (polysaccharides) บางประเภทที่มีลักษณะเหนียว () จึงช่วยเชื่อมประสานอนุภาคดินให้เกาะกันเป็นเม็ดดินที่มีเสถียรภาพ (stable aggregates ) อย่างไรก็ตาม สารเหนียวเหล่านั้นจะสลายตัวได้ภายในชั่วเวลาเพียงปีเดียว ทำให้เสถียรภาพของเม็ดดินเหล่านั้นหมดไปด้วย ทางที่จะรักษาให้เม็ดดินมีเสถียรภาพต่อไปเรื่อยๆนั้น ทำได้โดยการใส่อินทรียสารที่สลายง่ายลงไป เช่น ปุ๋ยพืชสดที่สามารถใส่ได้ทุกปี เป็นต้น

 

– ส่งเสริมการเจริญเติบโตของรากพืชหลัก ปุ๋ยพืชสดช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโตของรากพืชหลัก เมื่อใช้ปุ๋ยพืชตระกูลถั่วที่มีรากลึก เช่น อัลฟัลฟาและสวีตโคลเวอร์กับพวกที่มีรากค่อนข้างลึก เช่น เรดโคลเวอร์ ถั่วพุ่มและถั่วเหลือง พืชเหล่านี้เมื่อปลุกในดินที่มีเนื้อละเอียดจะหยั่งรากลึกประมาณ 60 เซนติเมตร หรือมากกว่านั้น ซึ่งนับว่าลึกกว่ารากพืชหลักหลายๆชนิดในระบบพืชหมุนเวียน รากที่หยั่งรากลงลึกอาจถึงขั้นดินดานหรือผ่านชั้นดินดานได้บ้าง โดยปกติรากพืชตระกุลถั่วมักมีความสามารถในการชอนไชชั้นดินแข็งได้ดีกว่าพืชอื่นๆ เมื่อไถกลบปุ๋ยพืชสด รากที่อยู่ในดินล่างก็ผุพังอยู่ตรงที่เดิม หากรากพืชหลักไชชอนผ่านแนวของรากนั้น ก็จะทำให้ได้รับธาตุอาหารที่มาจากการเน่าเปื่อยของรากเก่า ทั้งอาจหยั่งรากเล็กและแผ่ขยายกว้างในแนวราบไม่ดิ่งลึก จะให้ประโยชน์ในการสร้างเม็ดดินในดินเนื้อละเอียด ซึ่งมีความสำคัญเช่นเดียวกัน

 

ในบทความถัดไป เราจะมารู้จักปุ๋ยพืชสดที่ดี และชนิดพืชที่แนะนำกันค่ะ

 

สาระน่ารู้เรื่องปุ๋ยพืชสด